• امتیاز کلی شما به این وبلاگ
  • تا کنون
  • 4/8 44 1486 4

جشن تیرگان

جشن تیرگان چیست؟

در ایران باستان همیشه جشن و شادی اهمیت ویژه داشته و جشن های مهمی هر ماه از سال برگزار میشد. این جشن­ها با تاریخچه و هدفی مشخص صورت می‌گرفت و برخی از آن‌ها پس از گذشت چندین سال هنوز هم هر چند اندک، ولی بین مردم داخل ایران و ایرانیان خارج از کشور مشهور است. یکی از معروف­ ترین جشن­های باستانی ایران جشن تیرگان است که در گذشته در روز تیر از ماه تیر برگزار می‌شد. پس از سال‌ها هنوز در برخی شهرها جشن تیرگان برگزار شده و بهتر است که درباره این جشن باستانی بیشتر بدانیم تا یاد و خاطره‌ آئینِ کهن گذشتگان را گرامی بداریم. از این رو در این مطلب از علاءالدین تراول قصد داریم اطلاعاتی را درباره جشن تیرگان مطرح کنیم. در ادامه همراه ما باشید.

 

جشن تیرگان

 

پیشینه برگزاری جشن تیرگان 

بر اساس روایت های ایران باستان، مردم باور داشتند که در تیرماه نبردی بین دیو خشکسالی به نام اپوش ( اپئوشه صورت اوستایی) و فرشته باران تیر یا تشتر درگرفته و پیروزی باران در این نبرد به نیایش های مردم وابسته است. بر اساس فولکلور اوستایی فرشته باران در تیر ماه ۳ چهره متفاوت به خود می­گیرد و در ده روز اول جوانی رعنا، در ده روز دوم گاو نری قدرتمند و در ده روز سوم اسب سفید و زیبایی خواهد بود. وقتی که تیر به صورت اسب زیبایِ سپیدی بود با دیو خشکسالی که با شمایل اسبی سیاه رنگ ظاهر شده، نبرد می­کند و با گذشت نبردی سه روزه فرشته باران شکست می­خورد. با این شکست تیر به درگاه خداوند پناه برده و شروع به نیایش می­کند تا قدرتش بیفزاید و بتواند در برابر خشکسالی پیروز شود. در دومین نبرد تیشتر با کمک خداوند و نیایش های مردم پیروز شده و باران تمام جویبارها و مزارع را پر می­کند. از آن پس به پاس این پیروزی بزرگ ایرانیان همیشه‌ این روز را با نام تیرگان جشن گرفتند.

 

جشن تیرگان در ایران

 

داستان آرش کمانگیر و مشخص شدن مرز ایران و توران در جشن تیرگان
جشن بزرگ تیرگان علاوه بر روایت مذهبی که ذکر شد، داستان حماسی و پهلوانی هم دارد که به جنگ ایران و توران و پرتاب تیر آرش کمانگیر باز می گردد. در زمان منوچهر شاه جنگ سختی بین ایران و توران در گرفت که برای پایان این نبرد بزرگان تصمیم گرفتند تا تیری از بلندای دماوند پرتاب شده و مرز دو کشور را تعیین کند تا نبرد تمام شود. برای پرتاب تیر آرش کماندار سپاه ایران انتخاب شد و پهلوان ایرانی راه بلندای کوهستان را پیش گرفت. پهلوان ایرانی طبق روایات حماسی ایران نخست از قبول این مامورت سرباز زد ولی بلاخره برای صلح و پایان نبرد اماده شد. او به بلندای دماوند رفت و تمام جانش را در کمان گذاشت و تیری را پرتاب کرد تا مرز ایران و توران را مشخص کند. 

نبرد ایران و توران

تیر آرش روزی را در دل آسمان و دشت رفت تا در کنار رود جیحون  در سایه درخت گردویی به زمین نشست و مرز دو کشور را تعیین کرد. روایات حماسی ایران، جشن تیرگان را سالرزو پرتاب تیر و پیروزی ایران بر توران می­دانند.


آرش کمانگیر و جشن تیرگان

 

آداب و رسوم جشن تیرگان

فال کوزه 

یکی از آیین هایی که در مراسم جشن تیرگان برگزار می‌شود، فال کوزه یا چک و دولَه  است. در روز قبل از مراسم، دوشیزه‌ای انتخاب می‌شود و کوزه‌ای از جنس سفال را با آب پاکیزه پر کرده و بر روی آن دستمالی ابریشمی قرار می‌دهند تا دهانه کوزه بسته گردد. سپس به سوی افراد شرکت‌کننده در مراسم می رود تا آن‌ها ضمن آرزو کردن، شی کوچکی را مثل سکه، سنجاق سر و انگشتر را داخل کوزه بیاندازد. دخترک کوزه را در زیر یکی از درختان همیشه سبز مانند سرو یا مورد قرار می‌دهد. در روز مراسم تمام کسانی که جسمی را داخل کوزه انداختند، به همراه دخترک و برخی زنان دیگر به سوی درخت می روند تا دوشیزه کوزه را در میان جمع قرار دهد. در این هنگام میانسالان و سالخوردگان، مراسم فال گیری را شروع می‌کنند و با صدای بلند شعر می‌خوانند. هر شعری که تمام شد دخترک دست خود را داخل کوزه می‌برد تا یکی از اشیا را بیرون آورد و جسم، مربوط به هر فرد باشد متوجه می‌گردد که شعر خوانده شده در جواب به نیت و آرزوی او بوده است.

فال کوزه در جشن تیرگان

 

آب پاشی 

در ایران باستان جشن‌های زیادی که مربوط به آب و بارش باران بوده برگزار می‌شدند و یکی از این مراسم‌ها در روز تیرگان صورت می‌گیرد که به آن آب پاشی می‌گویند. افرادی که در نزدیکی محل سکونتشان رودخانه، برکه یا جوی بزرگی جاری است به سوی آن می‌روند و همانطور که در عکسهای جشن تیرگان می‌بینید، در این آیین بر روی هم آب می‌ریزند. مردم این کار را به امید بارش باران در سال جدید انجام می‌دهند. از طرفی از گذشته‌های دور آب به عنوان نماد روشنایی به حساب می‌آمد و مردم بر این باور بودند که پاشیدن آب به یکدیگر سلامتی و تندرستی‌شان را افزایش می‌‌دهد و با استفاده از نیرویِ گرفته شده از این روشنایی، برای بهتر شدن جهان تلاش خواهند کرد. 

آب پاشی در جشن تیرگان


رها کردن دستبند تیر و باد

پس از صرف شیرینی، نوبت به اجرای مراسم رهایی دستبند تیر و باد می‌رسد. این دستبند از هفت ریسمان با رنگ‌های متفاوت درست شده و بر روی دست افراد شرکت کننده بسته می‌شود. افراد به سمت جایی با ارتفاع  بلند، مثل پشت بام رفته و دستبند را باز می‌کنند و همان‌جا قرار می‌دهند تا باد آرزوهایشان را به همراه خود ببرد. هنگامی‌که خواسته‌های خود را به دست پیام‌رسان یعنی به باد می سپارند، با یکدیگر شعر زیرا می‌خوانند: 
 

                                           تیر برو باد بیا                غم برو شادی بیا     
                                        محنت برو روزی بیا         خوشه مرواری بیا

رها کردن دستبند تیر و باد

 

خوراکی های جشن تیرگان

از خوراکی‌هایی که به مناسبت جشن تیرگان آماده می‌شوند، می‌توان به انواع میوه و گندم پخته اشاره کرد. ابوریحان آورده است که در روز جشن مردم لباس دهقانان و کشاورزان را می‌پوشیدند و محصولاتی مثل میوه و گندم پخته مصرف می‌کردند. طبق نظر وی، این کار برای گرامیداشت یاد و خاطره رنج‌های منوچهر در مقابل جنگ با تورانیان و افراسیاب صورت می‌گیرد. 

خوراکی های جشن تیرگان

 

مراسم جشن تیرگان در کدام شهر برگزار می‌گردد؟

جشن تیرگان همه ساله در روز 13 تیر ماه برگزار می‌شود ولی در برخی نقاط روز دیگری را به عنوان تیرگان جشن می‌گیرند که در ادامه به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  • مازندران: مردم مازندران این جشن را در شب سیزدهم آبان برگزار می‌کنند و به تیرگان، "تیرماه سیزده شو" می‌گویند. 

جشن تیرگان در مازندران

 

  • فراهان: در این منطقه مردم تیرگان را به هدف ستایش گندم و جشنی برای برداشت آن برگزار می‌کنند که در روز نخست تابستان صورت می‌گیرد. لازم به ذکر است که در دی ماه سال ۱۳۸۹ جشن تیرگانِ صورت گرفته در ذلف آباد فراهان به عنوان اولین جشن تیرگان ایران در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید. همچنین جشن تیرگان با نام "تیرماسینزه" از استان گیلان نیز به ثبت آثار معنوی ایران رسیده است. 
  • اردهال: مردم شهر اردهال سیزدهم مهرماه را به عنوان روز تیرگان جشن می‌گیرند. 

جشن تیرگان در شهرستان ها

 

  •  مهدیشهر و سنگسر: ۲۲ آبان هر سال اهالی این دو شهر، تیرگان را با عنوان "تیر مو ای سیزده" انجام می‌دهند و در آن خوراکی مخصوصی به نام "سیزده تامو" درست می‌کنند.
  • کاریزات: این منطقه در ۱۲۰ کیلومتری یزد واقع شده و محلی‌های آن تیرگان را در روز اول تیر و با نام "آب، تیر، ماهی" برگزار می‌کنند.   
  • زرتشتیان کرمان: مردم این شهر هم تیرگان را در دهه دوم تیرماه برگزار کرده و نام "تیر و جشن" را برای آن برگزیده‌اند. علاوه بر این زرتشتیان در بیشتر شهرهای ایران و کشورهای دیگر نیز تیرگان را در ۱۳ تیر یا روزهای دیگر برپا می‌کنند. 
  • همچنین انجمن کوهنوردان ایران، این جشن را در سیزدهم تیرماه در دامنه‌های کوه دماوند برپا می‌کنند. 

جشن تیرگان در شهر های ایران

روایت های تاریخی از جشن تیرگان
جشن زیبای تیرگان بخشی مهم از نماد و هویت باستانی ایرانی است و زنده نگه داشتن نام و رسوم آن برای هر کدام از ما ضروری است. کهن منابعی که از جشن تیرگان و پهلوان آرش کماندار صحبت کرده، تیر یشت بخش مهمی از اوستا است که شامل داستان تاریخی این نبرد و نیایش به درگاه خداوند برای پیروزی تیشتر بر دیو خشکسالی است. شاهنامه فردوسی نیز به داستان منوچهر و پهلوان آرش اشاراتی داشته و این نبرد را به شعر و نظم درآورده است. ابوریحان بیرونی هم در آثارالباقیه نه تنها درباره تیرگان بلکه تمامی جشن­های ایران باستان روایت­هایی را آورده است.

کاربر محترم : نظرات و تجربیات شما در خصوص جشن تیرگان به سایر کاربران در انتخاب های خود کمک می کند.
  • امتیاز کلی شما به وبلاگ
  • عالی
  • تا کنون
  • 4/8
لایک شما به جشن تیرگان   44

نام شما

عنوان نظر شما

شرح نظر شما


نام عکس آپلود عکس
عکس کاربر
الهام مولایی
(0)
  • امتیاز 5 از 5
  • عالی
  • یکشنبه 29 تیر 1399 - 20:32
  • کد 17596
عنوان نظر : جشن تیرگان
شرح نظر : یکی از معروف­ ترین جشن­های باستانی ایران جشن تیرگان است
عکس کاربر
منصور مدنی فرد
(1)
  • امتیاز 5 از 5
  • عالی
  • یکشنبه 29 تیر 1399 - 13:05
  • کد 17583
عنوان نظر : تیرگان
شرح نظر : جشنهای ایرانی در هر ماه برای بالا بردن روحیه و اقتدار مردم ایرانزمین گذاشته شده و با شادی همیشه میشود بر امواج منفی غلبه کرد.
عکس کاربر
الهه جهانبخش
(1)
  • امتیاز 5 از 5
  • عالی
  • یکشنبه 29 تیر 1399 - 12:26
  • کد 17578
عنوان نظر : تیرگان
شرح نظر : امیدوارم بیشتر به جشنهای باستانی بها داده بشه و باشکوهتر برگزار بشوند.
عکس کاربر
نیلوفر اکبریان
(1)
  • امتیاز 5 از 5
  • عالی
  • ﺳﻪشنبه 17 تیر 1399 - 10:20
  • کد 16082
عنوان نظر : جشن های ایران
شرح نظر : ممنون از شما که به تیرگان زیبا و باستانی اشاره داشتید