• امتیاز کلی شما به این وبلاگ
  • تا کنون
  • 5 2 281

جشن تیرگان

جشن تیرگان
در ایران باستان همیشه به جشن و شادی اهمیت داده می‌شد و جشن های مهمی هر ماه از سال برگزار می‌شدند. این جشن ها با تاریخچه و هدفی مشخص صورت می‌گرفتند و برخی از آن‌ها پس از گذشت چندین سال هنوز هم هر چند اندک، ولی بین مردم داخل ایران و ایرانیان خارج از کشور مشهورند. یکی از معروف ترین جشن های باستانی ایران جشن تیرگان است که در گذشته در روز تیر از ماه تیر برگزار می‌شد. پس از سال‌ها هنوز در برخی شهرها جشن تیرگان انجام می‌شود و بهتر است که درباره این جشن های باستانی بیشتر بدانیم و یاد و خاطره‌ آئینِ کهن گذشتگانمان را گرامی بداریم. از این رو در این مطلب از علاءالدین تراول قصد داریم اطلاعاتی را درباره جشن تیرگان مطرح کنیم، پیشنهاد می‌کنیم در ادامه مطلب همراه ما باشید. 

جشن تیرگان

 

پیشینه برگزاری جشن تیرگان 
در مورد برگزاری جشن تیرگان به طور قطعی نظری صادر نشده است ولی سه روایت وجود دارد که احتمالا تاریخچه تیرگان به آن‌ها باز می‌گردد. 
پیروزی فرشته باران بر دیو خشکسالی
در نظر اول، مردم این واقعه را به داستان فرشته باران یا تیشتر و جنگ همیشگی بین بدی و نیکی ربط می‌دهند. گفته می‌شود که این فرشته در طول ماه به ۳ چهره متفاوت در می‌آمد، در ده روز اول بسیار جوان، در ده روز دوم به شکل گاو نر در می‌آمد و در نهایت در ده روز سوم ماه، فرشته به اسب زیبایی تغییر شکل می‌‌داد. در هنگامی‌که تیشتر به صورت اسب زیبایِ سپیدی بود، با دیو خشکسالی رو به رو می‌شود. دیو خشکسالی که اپوش نام داشت، به شکل اسبی سیاه رنگ با ظاهری بسیار ترسناک در مقابل تیشتر ظاهر شد. این دو به جنگ با یکدیگر برخاستند و نبردشان 3 شبانه روز به طول انجامید و در نهایت فرشته باران شکست خورد. وی پس از شکست خوردن به سمت خدای بزرگ رفت و از او یاری خواست تا با قدرتش به فرشته باران کمک کند تا در مقابل اهریمن پیروز شود. این بار تیشتر با کمک خداوند پیروز گردید و باران تمام جویبارها و مزارع را پر از آب کرد. از آن پس به پاس این پیروزی بزرگ ایرانیان همیشه‌ این روز را جشن می‌گرفتند و به نام تیرگان نامگذاری گردید.

جشن تیرگان در ایران

 

مشخص شدن مرز میان ایران و توران
در گذشته‌های بسیار دور جنگ سختی بین توران و ایران درگرفت و آن زمان شاه توران، افراسیاب و شاه‌ ایران، منوچهر شاه بودند. در روز اول تیر ماه سپاه‌ ایران از سپاه توران شکست بسیار سختی خورد و آن روز، روز عزای ملی برای ایرانیان به حساب می‌آمد. حتی هنوز هم برخی از زرتشتیان برای دیدار از خانواده‌های عزادار در این روز به سمت منزل آنان راهی می‌شوند. سپس بعد از مدتی دو کشور روی به سازش آوردند و روش دیگری را برای مشخص نمودن مرز دو کشور انتخاب کردند. قرار بر این شد که فردی تیری را از مازندران به سمت خاور پرتاب کند و محل فرود تیر مرز دو کشور ایران و توران گردد.

نبرد ایران و توران


به دستور فرشته زمین یعنی اسفندیارمذ تیر و کمانی آماده کردند. در آن زمان آرش کمانگیر بزرگترین کماندار در بین ایرانیان شناخته می‌شد و همگی به نیروی بسیار زیادش در تیر کمان اعتقاد داشتند. فرشته زمین وظیفه پرتاب این کمان را به آرش محول کرد تا با نیروی بی مانندش مرز ایران و توران را مشخص کند. او که می‌‌دانست که وظیفه مهمی د‌ارد و می‌بایست از تمام توان خود استفاده کند تا  خاک بیشتری برای ایران باقی بماند. از این رو به شاه ایران و نیروهایش گفت من سالم هستم و هیچ مشکلی در وجودم نیست ولی باید با تمام توان تیر را پرتاب کنم و می‌د‌انم که این حرکت همه‌ی نیروی من را خواهد گرفت؛ و همان طور هم شد. آرش به بالای قله دماوند رفت و با نیروی بسیار زیادی تیر را پرتاب کرد ولی پس از آن پیکر بی جانش بر روی زمین افتاد. هنگامی‌که تیر پرتاب شد، خدای بزرگ (هرمز) به فرشته باد دستور داد که مراقب این تیر باشد و نگذارد که آسیب ببیند. گفته می‌شود تیر رها شده از بامداد تا نیمروز به حرکت خود در میان آسمان و دشت ادامه داد تا در نزدیکی رود جیحون بر درخت گردویی بسیار عظیم فرود آمد. از آن‌جا مرز توران و ایران مشخص گردید و مردم به جهت یادآوری این رویداد، هر سال جشن تیرگان را  برگزار می‌کردند. 

آرش کمانگیر و جشن تیرگان

 

گرامیداشت نویسندگان
در کتاب‌هایی مانند آثار الباقیه از ابوریحان بیرونی و چند کتاب دیگر عنوان شده که جشن تاریخی تیرگان به جهت بزرگداشت نوشتن و گرامیداشت نویسندگان در ایران باستان برگزار می‌گردید. این جشن در آن زمان با رسم و رسوم ویژه‌ای برگزار می‌شد تا مقام نویسنده‌ها را محترم بشمارند. 

آداب و رسوم جشن تیرگان
فال کوزه 

یکی از آیین هایی که در مراسم جشن تیرگان برگزار می‌شود، فال کوزه یا چک و دولَه  است. در روز قبل از مراسم، دوشیزه‌ای انتخاب می‌شود و کوزه‌ای از جنس سفال را با آب پاکیزه پر کرده و بر روی آن دستمالی ابریشمی قرار می‌دهند تا دهانه کوزه بسته گردد. سپس به سوی افراد شرکت‌کننده در مراسم می رود تا آن‌ها ضمن آرزو کردن، شی کوچکی را مثل سکه، سنجاق سر و انگشتر را داخل کوزه بیاندازد. دخترک کوزه را در زیر یکی از درختان همیشه سبز مانند سرو یا مورد قرار می‌دهد. در روز مراسم تمام کسانی که جسمی را داخل کوزه انداختند، به همراه دخترک و برخی زنان دیگر به سوی درخت می روند تا دوشیزه کوزه را در میان جمع قرار دهد. در این هنگام میانسالان و سالخوردگان، مراسم فال گیری را شروع می‌کنند و با صدای بلند شعر می‌خوانند. هر شعری که تمام شد دخترک دست خود را داخل کوزه می‌برد تا یکی از اشیا را بیرون آورد و جسم، مربوط به هر فرد باشد متوجه می‌گردد که شعر خوانده شده در جواب به نیت و آرزوی او بوده است.

فال کوزه در جشن تیرگان

 

آب پاشی 
در ایران باستان جشن‌های زیادی که مربوط به آب و بارش باران بوده برگزار می‌شدند و یکی از این مراسم‌ها در روز تیرگان صورت می‌گیرد که به آن آب پاشی می‌گویند. افرادی که در نزدیکی محل سکونتشان رودخانه، برکه یا جوی بزرگی جاری است به سوی آن می‌روند و همانطور که در عکسهای جشن تیرگان می‌بینید، در این آیین بر روی هم آب می‌ریزند. مردم این کار را به امید بارش باران در سال جدید انجام می‌دهند. از طرفی از گذشته‌های دور آب به عنوان نماد روشنایی به حساب می‌آمد و مردم بر این باور بودند که پاشیدن آب به یکدیگر سلامتی و تندرستی‌شان را افزایش می‌‌دهد و با استفاده از نیرویِ گرفته شده از این روشنایی، برای بهتر شدن جهان تلاش خواهند کرد. 

آب پاشی در جشن تیرگان


رها کردن دستبند تیر و باد
پس از صرف شیرینی، نوبت به اجرای مراسم رهایی دستبند تیر و باد می‌رسد. این دستبند از هفت ریسمان با رنگ‌های متفاوت درست شده و بر روی دست افراد شرکت کننده بسته می‌شود. افراد به سمت جایی با ارتفاع  بلند، مثل پشت بام رفته و دستبند را باز می‌کنند و همان‌جا قرار می‌دهند تا باد آرزوهایشان را به همراه خود ببرد. هنگامی‌که خواسته‌های خود را به دست پیام‌رسان یعنی به باد می سپارند، با یکدیگر شعر زیرا می‌خوانند: 
 

                                           تیر برو باد بیا                غم برو شادی بیا     
                                        محنت برو روزی بیا         خوشه مرواری بیا

رها کردن دستبند تیر و باد

 

خوراکی های جشن تیرگان
از خوراکی‌هایی که به مناسبت جشن تیرگان آماده می‌شوند، می‌توان به انواع میوه و گندم پخته اشاره کرد. ابوریحان آورده است که در روز جشن مردم لباس دهقانان و کشاورزان را می‌پوشیدند و محصولاتی مثل میوه و گندم پخته مصرف می‌کردند. طبق نظر وی، این کار برای گرامیداشت یاد و خاطره رنج‌های منوچهر در مقابل جنگ با تورانیان و افراسیاب صورت می‌گیرد. 

خوراکی های جشن تیرگان

 

مراسم جشن تیرگان در کدام شهر برگزار می‌گردد؟
جشن تیرگان همه ساله در روز 13 تیر ماه برگزار می‌شود ولی در برخی نقاط روز دیگری را به عنوان تیرگان جشن می‌گیرند که در ادامه به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  • ارمنیان ساکن اصفهان: ارامنه اصفهان این روز را در سیزدهم ژانویه برپا می‌کنند.
  • مازندران: مردم مازندران این جشن را در شب سیزدهم آبان برگزار می‌کنند و به تیرگان، "تیرماه سیزده شو" می‌گویند. 

جشن تیرگان در مازندران

 

  • فراهان: در این منطقه مردم تیرگان را به هدف ستایش گندم و جشنی برای برداشت آن برگزار می‌کنند که در روز نخست تابستان صورت می‌گیرد. لازم به ذکر است که در دی ماه سال ۱۳۸۹ جشن تیرگانِ صورت گرفته در ذلف آباد فراهان به عنوان اولین جشن تیرگان ایران در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید. همچنین جشن تیرگان با نام "تیرماسینزه" از استان گیلان نیز به ثبت آثار معنوی ایران رسیده است. 
  • اردهال: مردم شهر اردهال سیزدهم مهرماه را به عنوان روز تیرگان جشن می‌گیرند. 

جشن تیرگان در شهرستان ها

 

  •  مهدیشهر و سنگسر: ۲۲ آبان هر سال اهالی این دو شهر، تیرگان را با عنوان "تیر مو ای سیزده" انجام می‌دهند و در آن خوراکی مخصوصی به نام "سیزده تامو" درست می‌کنند.
  • کاریزات: این منطقه در ۱۲۰ کیلومتری یزد واقع شده و محلی‌های آن تیرگان را در روز اول تیر و با نام "آب، تیر، ماهی" برگزار می‌کنند.   
  • زرتشتیان کرمان: مردم این شهر هم تیرگان را در دهه دوم تیرماه برگزار کرده و نام "تیر و جشن" را برای آن برگزیده‌اند. علاوه بر این زرتشتیان در بیشتر شهرهای ایران و کشورهای دیگر نیز تیرگان را در ۱۳ تیر یا روزهای دیگر برپا می‌کنند. 
  • همچنین انجمن کوهنوردان ایران، این جشن را در سیزدهم تیرماه در دامنه‌های کوه دماوند برپا می‌کنند. 

جشن تیرگان در شهر های ایران


 

کاربر محترم : نظرات و تجربیات شما در خصوص جشن تیرگان به سایر کاربران در انتخاب های خود کمک می کند.
  • امتیاز کلی شما به این وبلاگ
  • عالی
  • تا کنون
  • 5
لایک شما به این وبلاگ   2

عنوان نظر شما

شرح نظر شما

نام عکس آپلود عکس