کیلان اکنون یک شهر کوچک در شهرستان دماوند است اما پیشینه تاریخی زیاد و داستان های تاریخی زیادی پشت خود پنهان دارد که در این مقاله بیشتر با آن آشنا خواهیم شد. کیلان درون دره‌ای سرسبز در مجاورت رودخانه‌ای به نام جمارود قرار گرفته و حدود 72 کیلومتر از تهران فاصله دارد. در گذشته به این شهر باستانی، شهر کیان می‌گفتند و پایتخت سلسله اساطیری کیان نیز بوده است. تا چه حد سلسله‌های اساطیری ایرانی را می‌شناسید؟ سلسله‌‌های پادشاهی که ما در تاریخ آنها را می‌شناسیم با سلسله‌های اساطیری که در شاهنامه آمده، تفاوت‌های زیادی دارد. برای مثال، در شاهنامه کیومرث نخستین انسان بود و نخستین سلسله پادشاهی از نسل او به نام سلسله پیشدادیان به وجود می‌آید. کیقباد دومین سلسله اساطیری ایران را بنا نهاد، سلسله کیانیان که برخی آن را با سلسله هخامنشیان یکی می‌دانند.  
ردپاي كيلان را به وضوح می‌توان در اساطير شاهنامه هم پیدا کرد، فردوسي كيلان را نام نبيره افراسياب ميخواند. در همین مکان و در زمان نبیره افراسیاب درنبردی مقابل كيخسرو به دست آرش سردار بزرگ ايراني كشته شد. كيلان که پايتخت تابستاني كيانيان به شمار می‌رفته، در روزگاران گذشته بسیار پرشکوه بوده است.

کیلان


شواهد زیادی نشان از قدمت زیاد کیلان دارند، یکی از این نشانه‌ها، در واژه کیلان نمایان است. در زبان فارسی کیلان مشتق از دو کلمه یˈ کی و لانˈ است،ˈ کیˈ نام شاهان کیانی مانند کی خسرو، کی کاووس و … ˈلانˈ به معنی جایگاه است. در کیلان کهن‌ترین نشانه حضور انسان  باوتوجه به دوره پارینه سنگی و بر اساس کاوش هیآت باستان شناسی مرکز میراث فرهنگی استان تهران قدیمی ترین نشانه حضور انسان در سطح استان در قلعه مزدک کیلان (حاج عسکر) به اثبات رسیده است. باستان شناسان آثاری از انسانهای دوره سنگ متعلق به هزاره شانزدهم 16000قبل از میلاد مسیح در این ناحیه بدست آورده اند.
وجود چندین قلعه باستانی در کیلان قلعه مزدک (حاج عسکر)، تپه باستانی خوراب پاجان، قلعه سلسال، قلعه توله کان زیارت، قلعه حاج شکرالله، قلعه کوهان، قلعه ایرج، قلعه دغدو(زرد کمر)، برج و احتمالا اتشکده شاهان قلعه، قلعه دختر بولان، قلعه بهمن، قلعه چهل دختر، قلعه کافر، قلعه وان، قلعه کردر، قلعه پیرزن، برج برزمال و بسیاری تپه های باستانی دیگر نشان از اهمیت شهر کیلان و قدمت این شهر باستانی به واسطه قرار گرفتن در راه مواصلاتی ری به طبرستان بوده است. حاصلخیزی خاک، فراوانی آب، آب و هوای بسیار مطبوع و قرار گیری در مجاورت جاده ابریشم از جمله دلایلی است که برای پیدایش این شهر باستانی ذکر کرده‌اند، شهری که در حال حاضر یکی از نقاط خوش آب و هوای استان تهران به شمار می‌آید.
پتانسیل‌های گردشگری کیلان
کیلان جای دیدنی زیاد دارد، از جمله تپه سلسال، دره بسیار زیبای ارتشان، بندهای سرخه، بند بلند و بند میان و بزرگترین بند امان، سنگ صندلی و کوه چهار ورسی با ورسهایی به عمر حدود 2000سال، چشمه های ویشه بزرگ تامین کننده آب قلعه مزدک  و قنات سنگ دره تامین کننده آب قلعه خوراب پاجان که هر کدام با لوله‌های سفالی به طول بیش از 3 کیلومتر آب را به قلعه‌ها هدایت می‌کردند.
تپه چینک بولان و دره ناهی و درختان چنار محله ساران و چنار چهار چشمه با دور تنه بیش از 20متر از آثار دیدنی شهر باستانی کیلان به شمار می‌رود. 
مسجد جامع کیلان  از دیگر بناهای تاریخی و دیدنی این شهر و یادگار دوران ایلخانی به شمار می‌رود، 15 ستون قطور که به شکل منظمی در محوطه این مسجد قرار گرفته‌اند شکل زیباتری به ان داده‌اند. چندین حمام قدیمی از جمله حمام قلعه حاج عسکر، اطاقسرا، شرف الدین، عمادالدین، شمس و علی جمال از دیگر دیدنی‌های کیلان به شمار می‌آید.
اگر قصد سفر به کیلان را دارید می‌توانیدااز سیب و گردوی این منطقه که بسیار مشهورند خرید کنید یا از دیگر سوغاتی‌هایش نظیر قیسی، زردآلو، سیب، گلابی، گردو، انار، انجیر، آلبالو و گیلاس برای خود و عزیزانتان ببرید.

کیلان

 

چگونه به کیلان برویم؟
برای رفتن به این شهر زیبا سه راه وجود دارد:
جاده مستقیم کیلان اولین مسیر است که بعد از پل شلمبه در جاده فیروزکوه امتداد پیدا کرده و وارد جاده همند صالح آباد می‌شود. جاده آبسرد حدود 10 کیلومتر بعد از شهر دماوند دومین مسیر است. از آبسرد تا کیلان، 8 کیلومتر راه خواهید داشت. مسیر سوم نیز از ایوانکی به کیلان می‌رسد.

کیلان